Bandura
Bandura (z gr. pandóra- „wszystko dająca”) to ukraiński ludowy instrument muzyczny należący do rodziny lutniowej, w którym struny szarpie się palcami lub plektronem. Protoplastą bandury była najprawdopodobniej lutnia lub kobza.

Termin wiki: Bandura

Kategorie: Muzyka

Bandura

Bandura (z gr. pandóra- „wszystko dająca”) to ukraiński ludowy instrument muzyczny należący do rodziny lutniowej, w którym struny szarpie się palcami lub plektronem. Protoplastą bandury była najprawdopodobniej lutnia lub kobza. O ukraińskich bandurzystach można wyczytać w polskich źródłach z 1441 roku. W początku XX wieku przeżyła swoje drugie „narodziny”, urastając do narodowego instrumentu- symbolu, przy pomocy którego pieśniarze wykonują dumki. W latach stalinowskich gra na bandurze jako symbolu nacjonalizmu ukraińskiego, była zakazana. Po odzyskaniu niepodległości gra na niej przeżywa trzecie „narodziny”. Bandura klasyczna – ma 20–24 struny strojone diatonicznie. Jej spód to jednolity kawałek drewna, natomiast płyta wierzchnia wykonywana jest ze świerczyny lub sośniny. Mechanizm strojenia jest wykonany z drewna.

Bandura: głos i dusza Ukrainy

Jeśli szukasz wyjątkowego i fascynującego instrumentu muzycznego, który łączy w sobie elementy cytry i lutni, koniecznie sprawdź bandurę. Ten ludowy instrument szarpany jest symbolem ukraińskiej kultury i historii i ma bogaty i różnorodny repertuar, który rozciąga się od starożytnych pieśni ludowych po współczesne kompozycje.

Bandura ma długą i złożoną historię, która sięga co najmniej VI wieku naszej ery, kiedy to greckie kroniki wspominały o bułgarskich wojownikach, którzy podróżowali z instrumentami przypominającymi lutnie, zwanymi kitharas. Później, w średniowieczu, podobne instrumenty zostały przedstawione na XI-wiecznych freskach soboru św. Zofii w Kijowie, stolicy rozległego królestwa Rusi. Do instrumentów tych prawdopodobnie odnosiło się słowiańskie określenie na instrument smyczkowy – „husli”.

Sam termin bandura pojawił się po raz pierwszy w polskiej kronice z 1441 r., W której wspomniano, że król Polski Zygmunt III zatrudnił na swoim dworze ruskiego muzyka o imieniu Taraszko, aby grał na bandurze i był jego towarzyszem szachowym. Słowo bandura mogło pochodzić od łacińskich lub greckich słów oznaczających „wszystko dający” lub „instrument strunowy”. Niektórzy uczeni uważają, że słowo to zostało wprowadzone bezpośrednio z języka greckiego.

Bandura ewoluowała w czasie, gdy różne regiony i grupy społeczne przyjęły ją i zmodyfikowały zgodnie ze swoimi potrzebami i preferencjami. Najwcześniejsze bandury miały od 5 do 12 strun i przypominały lutnie. Grano na nich palcami lub plektronami na podstrunnicach z progami. W XVIII wieku dodano więcej strun (do 24) i usunięto progi. Instrument stał się bardziej podobny do harfy w wyglądzie i brzmieniu.

Bandura wśród Kozaków

Bandura była szczególnie popularna wśród ukraińskich Kozaków, którzy używali jej jako akompaniamentu do swoich bohaterskich pieśni zwanych dumami. Kozacy rozwinęli również charakterystyczny styl gry zwany tremolo (lub drymba), który polegał na szybkim szarpaniu jednej struny dwoma palcami, aby uzyskać efekt wibracyjny.

W XIX wieku zawodowi muzycy grający na bandurze wyłonili się jako odrębna grupa społeczna zwana kobzarami. Byli to często niewidomi śpiewacy, którzy podróżowali po Ukrainie, wykonując poematy epickie (dumy), ballady historyczne (byliny), hymny religijne (psalmy), pieśni ludowe (koliadki) i inne gatunki literatury ustnej. Służyli także jako wychowawcy, przekaziciele wiadomości, uzdrowiciele i animatorzy dla swoich odbiorców.

Kobzarowie stanęli w obliczu prześladowań pod rosyjskimi rządami imperialnymi, a później pod sowieckim totalitaryzmem. Wielu zostało zabitych lub wygnanych przez reżim stalinowski, próbując wykorzenić ukraińską kulturę i tożsamość. Mimo tych trudności niektórym kobzarom udało się przeżyć
i zachować swoje tradycje, dopóki nie będą mogli przekazać ich młodszym pokoleniom.

W XX wieku bandura przechodziła dalsze przeobrażenia wraz z rozwojem nowych rodzajów instrumentów przez różne szkoły muzyczne. Najwybitniejszymi z nich są:

– Klasyczna bandura: Ten typ ma 20-24 struny strojone diatonicznie (jak fortepian). Posiada drewniany korpus z monolityczną płytą tylną
oraz płyta wierzchnia świerkowa lub sosnowa. Mechanizm strojenia jest w całości wykonany z drewna.
– Bandura charkowska: Ten typ ma 30-31 strun strojonych diatonicznie w czterech oktawach. Swoją drogą różni się od klasycznej bandury
trzymania: Muzyk może używać obu rąk na wszystkich strunach, jak na harfie. Późniejsze wersje mają do 65 strun strojonych chromatycznie (np
gitara). Ten typ jest popularny wśród ukraińskich imigrantów w Ameryce Północnej.
– Bandura kijowska: ten typ ma więcej strun niż bandura klasyczna (do 68), z których część jest strojona chromatycznie. To także ma
metalowy mechanizm strojenia podobny do mechanizmu gitary akustycznej.

Bandura na Ukrainie

Bandura ma bardzo długą tradycję na Ukrainie. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą z VI wieku naszej ery z Grecji. Prawdopodobnie wywodzi się od greckiego instrumentu pandora (wszystko dająca). W średniowieczu bandura była kojarzona z kozakami, którzy grali na niej dumki – pieśni bohaterskie i liryczne. Bandurzyści byli często niewidomi i podróżowali po kraju jako pieśniarze i opowiadacze historii. Bandura była symbolem ukraińskiej kultury i ducha narodowego.

W XX wieku bandura przeżyła odrodzenie jako instrument koncertowy. Zwiększyła się liczba strun (obecnie od 31 do 68) i zakres tonalny (od czterech do siedmiu oktaw). Powstały różne typy bandur: klasyczna, charkowska i kijowska. Każda z nich ma swoje cechy charakterystyczne i sposób gry. Na bandurze można grać zarówno muzykę ludową, jak i klasyczną, współczesną czy popularną.

Na świecie istnieje wiele znakomitych wykonawców i kompozytorów muzyki na bandurę. Niektóre z ciekawych utworów muzycznych na ten instrument to: Koncert na bandurę i orkiestrę smyczkową Hnata Chotkiewycza , Fantazja na tematy ukraińskich pieśni ludowych Mykoły Leontowycza , Sonata nr 1 na bandurę solo Wolodymyra Zubyckiego czy Pieśń o żołnierzu Andrija Szewczenki Oksany Herasymenko-Lytwinenko .

Bandura do posłuchania i obejrzenia, jeśli chcecie posłuchać tych lub innych utworów na bandurę, polecam Wam kilka linków do nagrań:

Mam nadzieję, że wpis Wam się podobał i zachęcił Was do bliższego zapoznania się z bandurą.

Bandura (Wikipedia)

Bandura (prawdopodobnie z gr. pandóra – wszystko dająca) – ukraiński ludowy instrument muzyczny należący do chordofonów, w którym struny szarpie się palcami lub plektronem.

Bandura w stylu czernichowskim