Witamina M
Jak muzyka leczy, rani i przemienia
Nazywam to witaminą M. Nie znajdziesz jej w aptece, nie przepisze lekarz, nie kupisz w sklepie ze zdrową żywnością.
A jednak bez niej chorujemy – na samotność, na pustkę, na niemożność powiedzenia tego, czego słowa nie potrafią unieść. Witamina M to muzyka. I jak każda prawdziwa witamina, działa tylko wtedy, gdy regularnie dostarczamy jej organizmowi duszy.
Poznałem ją wcześnie, jeszcze przed tym, jak nauczyłem się nazywać uczucia. Pamiętam matczyne kołysanki – pierwsze dźwięki, które mówiły mi: jesteś bezpieczny, jesteś kochany, śpij spokojnie. Potem przyszły inne melodie, inne stany. Muzyka rosła ze mną jak drugi szkielet – niewidzialny, ale podtrzymujący całą konstrukcję tego, kim jestem.
Witamina na każdy stan ducha, nastroju i emocji...
- Energetyczna muzyka to pierwszy oddech poranka, gdy świat wydaje się do zdobycia. AC/DC grzmią „Thunderstruck” i nagle masz nadludzką siłę – możesz przesunąć góry, pokonać słabość, wyskoczyć z łóżka mimo że alarm dzwoni od dwudziestu minut. The Prodigy krzyczą „Firestarter” i każda komórka ciała odpowiada: tak, jestem żywy, tak, jestem gotowy, tak, wezmę ten cholerny dzień za pysk i ugniotę go jak plastelinę. To kofeina w postaci dźwięku. Adrenalina destylowana przez wzmacniacze. Paliwo, które napędza niemożliwe.
- Ale potem przychodzą dni melancholijne. Radiohead śpiewają „No Surprises” i nagle rozumiesz, że nie jesteś sam w tej ciszy, w tym smutku, w tym uczuciu, że świat jest piękny i okrutny równocześnie. Elliott Smith szepcze „Between the Bars” i dotyka ran, o których istnieniu nie wiedziałeś, aż zabrzmiały te akordy. Melancholia nie jest słabością – to głęboka studnia, w której odbija się prawda. Muzyka pozwala tam zejść bezpiecznie, ze świeczką w dłoni, wiedząc, że lina trzyma, że powrót jest możliwy. Nick Drake umarł samotnie, ale zostawił „Pink Moon” – księżyc świecący wszystkim, którzy czują się zgubieni w ciemności.
- Potem muzyka podnosi. The Beatles śpiewają „Here Comes the Sun” i nagle zima w sercu się kończy. Pharrell Williams woła „Happy” i próbujesz się nie uśmiechnąć, ale to niemożliwe – uśmiech przychodzi mimowolnie, jak odruch, jak ciało reagujące na światło. Journey krzyczą „Don’t Stop Believin'” i coś w tobie – coś, co już chciało się poddać – odpowiada: dobra, jeszcze nie teraz, jeszcze jeden dzień, jeszcze jedna próba. Muzyka uplifting to drabina zarzucona do studni. Nie wciągnie cię siłą, ale podpowie: chwytaj, wspinaj się, tam na górze jest lepiej.
- Są dni ciemne. Black Sabbath mówią prawdę, którą słońce ukrywa – że w człowieku mieszka cień, że życie jest krótkie i brutalne, że piękno i groza są bliźniakami syjamskimi. Nine Inch Nails wchodzą w miejsca, gdzie lęk zamienia się w furie, gdzie ból staje się energią. Portishead pokazują, jak ciemność może być zmysłowa, pociągająca, niebezpiecznie piękna. Nie każda muzyka ma leczyć. Niektóra ma nazywać to, co straszne. Niektóra ma towarzyszyć w przejściu przez piekło, nie udając, że to piknik.
I idziemy dalej...
- Romantyczna muzyka to osobny wszechświat. Etta James śpiewa „At Last” i nagle rozumiesz, dlaczego ludzie popełniają głupstwa w imię miłości. Marvin Gaye szepcze „Let’s Get It On” i ciało odpowiada językiem starszym niż słowa. Al Green krzywda „Let’s Stay Together” i czujesz, jak serce pęka i skleja się jednocześnie. Muzyka romantyczna nie pyta o zgodę – wchodzi, zajmuje pokoje, rozwiesza zdjęcia, zostaje. Ed Sheeran współcześnie śpiewa „Perfect” i miliony par wybierają to na pierwszy taniec, bo czasem potrzebujemy, żeby ktoś wyśpiewał za nas to, czego nie potrafimy powiedzieć.
- Potem przychodzi agresja. Slayer nie pytają o pozwolenie – uderzają, miażdżą, redukują świat do najprostszej prawdy: jesteś wściekły i masz prawo. Rage Against the Machine krzyczą przeciwko systemowi i nagle twoja bezsilność ma imię, twój gniew ma adres, twoja frustracja ma wyjście inne niż samozniszczenie. Pantera grzmią „Walk” i maszerujesz – przez tłum, przez problemy, przez ludzi mówiących „nie da się” – i dajesz radę, bo gitara mówi: masz siłę, użyj jej. Agresja w muzyce to nie wezwanie do przemocy – to zawór bezpieczeństwa, piorunochron emocjonalny, sposób na wypuszczenie bestii kontrolowanie, w rytmie, w tonacji, w formie.
- Chill to antyagresja. Khruangbin grają „Maria También” i nagle pośpiech traci sens. Bonobo buduje „Kiara” i świat zwalnia do znośnej prędkości. Nujabes tworzy „Feather” i po raz pierwszy od tygodni naprawdę oddychasz – głęboko, spokojnie, bez lęku. Muzyka chill nie ucieka od rzeczywistości – ona ją przepuszcza przez filtr, usuwa ostre krawędzie, pozwala istnieć bez walki. To kąpiel dla zmęczonej psychiki. To łagodność jako akt oporu w świecie wymagającym ciągłego napięcia.
- Euforia to szczyt. Avicii buduje „Levels” i nagle jesteś wyżej niż chmury, silniejszy niż grawitacja. Armin van Buuren miesza „This Is What It Feels Like” i rozumiesz – to jest ten moment, o którym będziesz pamiętać, kiedy będziesz stary. Swedish House Mafia obiecują „Don’t You Worry Child” i wierzysz – w przyszłość, w plany, w sens tego wszystkiego. Euforia w muzyce to sztuczne niebo, ale prawdziwe uczucie. To moment, gdy chemikalia szczęścia zalewają mózg i wszystko – absolutnie wszystko – wydaje się możliwe.
- Są momenty tajemnicze. Portishead otwierają „Mysterons” i wchodzisz w labirynt bez mapy. Burial tworzy „Archangel” i duchy miasta zaczynają rozmawiać. Björk śpiewa „Jóga” i Islandia otwiera się jak rana – piękna, dzika, niemożliwa do zrozumienia. Muzyka tajemnicza nie daje odpowiedzi. Ona pogłębia pytania. Ona mówi: świat jest większy, dziwniejszy, bardziej zadziwiający niż ci się wydaje. Idź głębiej. Nie bój się zagubienia.
- Triumf to Queen ryczący „We Are the Champions” – i nagle jesteś, jesteś częścią czegoś większego, jesteś zwycięzcą mimo porażek. Hans Zimmer buduje „Time” i epopeja twojego życia dostaje soundtrack godny Oscara. Two Steps From Hell krzyczą „Heart of Courage” i armia jednego człowieka maszeruje podbijać świat. Triumfalna muzyka kłamie – życie rzadko daje tak wyraźne zwycięstwa. Ale czasem potrzebujemy tego kłamstwa jak tlenu. Czasem musimy uwierzyć, że walka ma sens, że wygrywamy, że jesteśmy bohaterami własnych historii.
- Potem przychodzi lęk. Radiohead wspinają się „Climbing Up the Walls” i ściany rzeczywiście zamykają się wokół ciebie. Nine Inch Nails wchodzą w „The Becoming” i tracisz poczucie, kim jesteś. Tool budują „Parabol/Parabola” i spirala ciągnie w dół, w dół, aż w końcu – obrót – i światło. Muzyka niepokoju nie jest przyjemna. Ale jest prawdziwa. Ona nazywa ten stan, gdy świat wydaje się zbyt szybki, zbyt głośny, zbyt nieprzewidywalny. Ona mówi: wiem, czujesz to samo, nie jesteś szalony, to jest lęk, i on przeminie.
- Zabawa to The B-52’s krzyczący „Love Shack” – absurd, radość, taniec bez powodu. Devo w „Whip It” – nonsens jako forma oporu. Gorillaz mieszający „Feel Good Inc.” – i czujesz się dobrze mimo wszystko, właśnie dlatego że wszystko. Muzyka playful przypomina: życie jest poważne, ale nie musi być ponure. Można tańczyć w ruinach. Można śmiać się przed apokalipsą. Można być głupim, lekkim, dziecinnym – i to nie zdrada dorosłości, to jej ratunek.
- I wreszcie duchowość. John Coltrane „A Love Supreme” – modlitwa bez Boga, albo do wszystkich bogów naraz. Arvo Pärt „Spiegel im Spiegel” – lustro odbijające nieskończoność. Nusrat Fateh Ali Khan „Allah Hoo” – trans prowadzący poza ciało, poza ego, poza imię. Muzyka duchowa nie wymaga wiary. Ona tworzy przestrzeń świętą samym dźwiękiem. Ona mówi: jesteś częścią czegoś większego – nazwijcie to jak chcecie – i to coś cię trzyma.
Witamina M działa
Bo muzyka to jedyny język mówiący bezpośrednio do ciała omijając cenzurę rozumu. Słowa kłamią, obrazy oszukują, ale dźwięk wchodzi prosto do układu limbicznego, do hipokampu, do miejsc, gdzie przechowujemy wspomnienia, emocje, traumy, radości. Muzyka nie pyta o pozwolenie – ona po prostu jest, i zmienia cię samym brzmieniem.
Naukowcy mówią o neuroplastyczności – mózg zmienia się pod wpływem doznań. Muzycy wiedzieli to od tysięcy lat. Każda piosenka to ćwiczenie, każdy koncert to trening, każda playlista to terapia. Witamina M nie leczy wszystkiego. Ale bez niej chorujemy na chorobę, której medycyna nie ma w katalogach: brak znaczenia, brak piękna, brak chwil, gdy zatrzymuje się czas i czujesz – tak, tu i teraz, jestem żywy.
Dlatego tworzymy playlisty. Dlatego chodzimy na koncerty. Dlatego słuchamy tych samych piosenek setki razy, aż słowa tracą sens, ale emocja zostaje. Dlatego muzyka jest ostatnią rzeczą, którą pacjenci Alzheimera tracą – bo ona nie mieszka w pamięci słów, ale głębiej, tam gdzie jesteśmy sobą mimo choroby, pomimo czasu, wbrew zapomnieniu.
Dawkuj codziennie
-
Energetic
rano -
Chill
wieczorem -
Melancholic
kiedy boli. -
Uplifting
kiedy ciemno -
Aggressive
kiedy bezsilny -
Romantic
kiedy samotny -
Euphoric
kiedy świętujemy. -
Mysterious
kiedy szukamy. -
Triumphant
kiedy walczysz. -
Anxious
kiedy lękasz się – i muzyka powie:
wiem, jestem tutaj, przetrwamy to razem. -
Playful
kiedy zbyt serio. -
Spiritual
kiedy pytasz dlaczego.
Teraz wiesz,,, dlaczego 🥰
Nie ma przedawkowania. Nie ma skutków ubocznych poza tym, że życie staje się znośniejsze, piękniejsze, bardziej ludzkie.
Muzyka nie rozwiąże problemów. Ale przetrwasz je lepiej z soundtrackiem.
To jedyna witamina, której niedobór czujesz sercem, nie ciałem.
I jedyna, której przedawkowanie jest niemożliwe.
Bo potrzebujemy jej tyle, ile życie daje trudnych chwil.
A to znaczy: codziennie.
Zawsze.
Do końca.
Dla wszystkich, którzy leczą się muzyką zamiast tabletek. Dla tych, co wiedzą: pierwsza piosenka rano to nie przesąd – to przetrwanie.